Паспрабуйце свае сілы ў расшыфроўцы наступных фрагментаў камедыі “Паўлінка”, драмы “Раскіданае гняздо” і трагікамедыі “Тутэйшыя”.
1.
“Вось толькі трэба даведацца, ці будзе напэўна заўтра пагода… Купіў я сягоння каляндар – нейкі беларускі, як кажа крамнік. Пытаўся ў яго, ці піша аб пагодзе, дык крамнік гавора мне, што аб пагодзе напісана ў ім болей, як аб чым іншым.”
Што вам вядома пра стваральнікаў календара, які набыў на кірмашы Сцяпан Крыніцкі?
2.
Адказаць на наступныя пытанні, напэўна, прасцей за ўсё будзе нашым бабулям. Для гэтага ім нават не прыйдзецца зазіраць у спецыяльную літаратуру. Справа ў тым, што абодва яны датычацца штодзённай матэрыяльнай культуры.
Асаблівасць матэрыяльнай культуры ў тым, што мы не лічым чымсьці адметным, вартым сур’ёзнага даследвання рэчы, прадметы адзення, кулінарныя густы сваёй эпохі. Разам з тым вывучэнне гісторыі штодзённасці дае магчымасць “вычуць” час, паглядзець на свет нібыта вачыма самога аўтара і вачыма герояў яго літаратурных твораў, а таксама зразумець, што і наша эпоха калісьці стане гісторыяй.
“Можа б, мамка, прыціснулі сыр, бо да заўтрашняга не адціснецца”.
Як сёння завецца у крамах той сыр, пра які нагадвае сваёй матулі Паўлінка? Як можна прыгатаваць яго ў хатніх умовах?
“О, Лявоніха, ты жонка мая,
Дый не мытую сарочку дала;
Не качаную, не мытую,
Толькі шоўкам абашытую.”
Танец “Лявоніха” быў надзвычай папулярны ў пачатку 20 стагоддзя як сярод моладзі, так і сярод людзей сталага веку. “Лявоніху” выконваюць не прост пад музыку, але і са спевамі, як, напрыклад, героі “Паўлінкі”.
Пра якую ж “некачаная сарочка” тут пяецца?
3.
Забабоны і міфы жывуць у любы час. Добра, калі яны не кіруюць нашым жыццём, а толькі пераказваюцца ад аднаго да другога чалавека як дасціпныя ці недарэчныя гісторыі.
Як вы мяркуеце, ці варта даваць веры незвычайнаму апавяданню, якое пачуў на кірмашы Пранцісь? Якія рэальныя гістарычныя падзеі і легенды ў ім “зашыфраваны”? Для чаго Янка Купала ўкладае гэта апавяданне ў вусны сваім героям?
Пранцісь (да Сцяпана). Чуў, сват, пане дабрудзею, што сягоння людзі казалі?
Сцяпан. Не, не, каханенькі, родненькі, не чуў, не было калі! А што?
Пранцісь. Ды як жа, вось-цо-да! Кажуць, пранцуз, пане дабрудзею, ідзе на Барысава па шапку і рукавіцы, што калісь там заставіў. Чатырыста тысяч войска з сабой вядзе і, собственно…
Агата (перабіваючы з месца). Не чатырыста тысяч, а чатыры сотні тысячаў…
Пранцісь. Глупства, глупства, пане дабрудзею. Усё роўна ідзе, вось-цо-да. Спранжыновы касцёл з сабой нясе, пане дабрудзею.
Агата (з месца). Тудэма-сюдэма, не нясе, а на паветры, на машыне, што лётаюць, гэты касцёл вязе.
Сцяпан і Альжбета (здзівіўшыся). Ай-я-я! Аж на паветры касцёл вязуць!..
Агата. Але ж, але! Тудэма-сюдэма, я сама на свае вушы чула.
Сцяпан. Во калі пайшло ўсё ўверх нагамі! Як паставяць гэты спранжыновы касцёл, то можна будзе спадзявацца і для нашага брата якога-такога палягчэння.
4.
“Як вярнуўся малады паніч недзе з далёкага краю, з навук, дык усё пайшло ўверх дном – усіх чыншавікоў сталі чысціць. Не чакае пакуль суды пакончацца, а наперад за ўсіх заставы кладзе і высяляе; з намі таксама выйшла.”
Вядома, што ў аснову сюжэта драмы “Раскіданае гняздо” Янка Купала паклаў прыватную гісторыю сям’і Луцэвічаў. Што гэта за гісторыя?
5.
“Дама. Вы, мусье рэгістратар, зрабілі нам сягоння папраўдзе мілую неспадзеўку гэнымі дзвюма пэрсонамі, якія толькі што выйшлі. Тут у Менску так трудна спаткаць праўдзівага вучонага.
Мікіта. Та-а-к, гэта важныя вучоныя. Але мы не такіх яшчэ пабачым, як будзе ў нас у Менску, меджду прочым, універсітэт.”
Водгуком на якую падзею грамадскага і культурнага жыцця Беларусі можна лічыць гэтыя радкі трагікамедыі Янкі Купалы “Тутэйшыя”? Чаму, на вашу думку, класік звяртаецца да пытання адукацыі?
